Dzisiaj jest 30 marca 2017
PK 1/2013

;

Historia prymasostwa

Tytuł prymasa pojawia się w XV w. Po soborze w Konstancji (1417 r.) abp gnieźnieński Mikołaj Trąba powraca z tym tytułem; nie istnieje jednak lub zaginął dokument z tym związany. Każdy arcybiskup Gniezna był prymasem. Warszawa nie była biskupstwem, należała do diecezji poznańskiej i nie leżała na terytorium Polski, lecz w Księstwie Mazowieckim. W czasie dziedziczenia tronu prymasi koronowali królów i królowe.

Od momentu elekcji królów (1573: Henryk Walezy) w czasie bezkrólewia prymas zostawał interrexem, czyli głową państwa; tak było aż do rozbiorów, czyli czasów St. Augusta. Wówczas instytucja prymasa została zniszczona a jego polityczna rola wygasła — nie było Polski. Przykładowo Ignacy Krasicki był arcybiskupem gnieźnieńskim, ale nie mieszkał w Gnieźnie, lecz w Berlinie. Nie wolno mu było posługiwać się tytułem Prymasa — zabroniły Mu tego władze pruskie.

1799: powstała diecezja warszawska

1807: Napoleon tworzy Księstwo Warszawskie; abp gnieźnieński Ignacy Raczyński administruje warszawską diecezją, ale rezyduje w Gnieźnie

1819: powstaje Królestwo Polskie (car Aleksander I) i Rzym tworzy wtedy metropolię warszawską; wówczas papież na prośbę caratu nadał arcybiskupowi warszawskiemu (abp Malczewski) czysto honorowy tytuł prymasa Królestwa Polskiego. Do 1918 r. arcybiskupi warszawscy posługiwali się tym tytułem a nie tytułem prymasa Polski. Od 1821 r. arcybiskupi przestali nawet rezydować w Gnieźnie, gdyż powstało arcybiskupstwo poznańskie złączone unią personalną z arcybiskupstwem gnieźnieńskim. W ten sposób istniały dwie osobne diecezje i zwyczajowo - ale tylko i wyłącznie w kołach patriotycznych - tych arcybiskupów nazywano prymasami Polski.

1918: po odzyskaniu przez Polskę niepodległości arcybiskupi Gniezna i Poznania (ta sama osoba w obu diecezjach) na powrót samorzutnie przyjmują tytuł Prymasa Polski, a kard. Aleksander Kakowski w Warszawie do śmierci (umiera przed wojną w 1939 r.) posługuje się tytułem Prymasa Królestwa Polskiego. Administratorem apostolskim Warszawy zostaje bp Stanisław Gall.

od 1926: arcybiskupem Poznania i Gniezna zostaje bp August Hlond (był dotąd ordynariuszem w Katowicach); nadal jest dwóch Prymasów: Polski (kard. Hlond) i Królestwa Polskiego (kard. Kakowski)

1939: po śmierci kard. Kakowskiego autorytet Hlonda nie był kwestionowany i jako Prymas Polski został on ewakuowany z Rządem via Rzym do Lourdes; tam został internowany w 1940 r. i osadzony w Niemczech; w 1946 r. wraca do Gniezna, a potem przenosi się do Warszawy (wcześniej w Rzymie załatwił sprawę rozwiązania unii personalnej Poznania i Gniezna). Bp Dymek zostaje abp poznańskim, a A. Hlond jako abp Gniezna przejmuje również diecezję warszawską - jest prymasem Polski jako arcybiskup Gniezna a zarazem arcybiskupem warszawskim

1948: umiera kard. Hlond, jego następcą zostaje bp Wyszyński; jest — tak jak poprzednik — arcybiskupem Gniezna, Prymasem Polski oraz arcybiskupem Warszawy

1981: umiera Prymas Wyszyński. Jego następcą zostaje bp Józef Glemp, dotąd ordynariusz warmiński. Został mianowany arcybiskupem Warszawy w czasie, kiedy Jan Paweł II przebywał po zamachu w szpitalu; J. Glemp nadal — jak poprzednik — jest Prymasem Polski, arcybiskupem gnieźnieńskim i arcybiskupem Warszawy.

1992: rozdział Gniezna i Warszawy; kard. Glemp zachowuje tytuł Prymasa jako kustosz relikwii św. Wojciecha.

2006: Papież Benedykt XVI w 2006 roku zdecydował – ze względów historycznych - o ponownym powiązaniu tytułu prymasa z arcybiskupem gnieźnieńskim po ukończeniu 80. roku życia przez kard. Józefa Glempa.

2009: Prymasostwo wraca do Gniezna. Od tej pory przysługuje każdemu arcybiskupowi gnieźnieńskiemu durante munere, tj. na czas sprawowania przez niego urzędu. 19 grudnia tytuł przejmuje abp Henryk Muszyński, metropolita gnieźnieński.

Źródło: www.episkopat.pl (Prymas - Zarys historii)